Türk Hukukunda Bayilik ve Bayilik Sözleşmesi Nedir?


TÜRK HUKUKUNDA BAYİLİK  VE BAYİLİK SÖZLEŞMESİ NEDİR ?

Bayilik  ve bayilik sözleşmesi mevcut hukuk düzenlerinin hemen hemen hiç birinde kanunda düzenlenmemiştir.

Bayi kelimesi  köken olarak Osmanlıca’da “satım” anlamına gelen “bey” kelimesinden gelmekte olup kelime anlamıyla, malvarlığına giren ve başkalarına devredilebilen bir hakkı veya malı satan kimse, dükkân veya kuruluş anlamına gelmektedir.

Bayilik sözleşmesi ise kanunda düzenlenmeyen atipik/isimsiz sözleşmelerdendir. Taraflar sözleşme hükümlerini serbestçe kararlaştırırlar.

Bayilik sözleşmesinde; üretici malların tamamını veya bir kısmını belirli bir bölgede satmak üzere bayiye göndermeyi, buna karşılık bayi de üreticinin dağıtım ağına dâhil olarak sözleşme konusu mal veya hizmeti kendi adına ve hesabına satmak ve bu mal ile hizmetlerin sürümünü arttıracak faaliyetlerde bulunmak yükümlülüğünü üstlenir.

Ayrıca bayi;  gerçekleştireceği satış neticesinde, taraflarca anlaşılan oran üzerinden belirlenecek kar payı bedelini de üreticiye ödemekle yükümlüdür.

 

BAYİLİK SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BORÇ DOĞURAN BİR SÖZLEŞMEDİR

Verilen tanımlardan da anlaşılacağı gibi, bayilik sözleşmesinin özellikleri taraflar arasında kurulan sözleşmenin sürekli borç doğuran bir sözleşme olması, bu sözleşmenin çerçeve niteliği taşıması, bayinin kendi adına ve hesabına hareket etmesi, üreticinin dağıtım ağı ile bütünleşmesi ve sürümü arttırıcı faaliyetlerde bulunmasıdır.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi bayilik sözleşmesi  sürekli borç doğuran bir sözleşmedir. Yani, her iki taraf da bu ilişkinin aniden ortadan kalkmayacağına dair güven duymalıdır. Sözleşmenin sürekli nitelik arz etmesi nedeni ile taraflar arasındaki ilişki güvene dayanmalıdır.

Mal verme borcu, malların sürümünü arttırma borcu, tarafların karşılıklı menfaatleri koruma borçları, sözleşmeye süreklilik vermektedir.

Bu süre belirli veya belirsiz olabilir. Uygulamada çoğunlukla bayilik sözleşmeleri en az bir yıl için akdedilmektedir. Sözleşmenin bir yıl için akdedilmesi sözleşmenin sürekli olma niteliğini ortadan kaldırmaz.

Belirli süreli bir bayilik sözleşmesi sürenin dolmasıyla, kural olarak kendiliğinden sona erecek; belirsiz süreli bir bayilik sözleşmesi söz konusu ise sözleşme olağan fesih yoluyla sona erdirilebilecektir.

BAYİ KENDİ ADINA VE HESABINA HAREKET EDER

Bayi, sözleşme konusu malları kendi adına ve hesabına, rizikosu kendine ait olmak üzere satar. Bu unsur bayinin mali yönden bağımız olduğunu gösterir ve onu acente ve komisyondan ayırır.

Bayi, üreticinin bir temsilcisi veya onun bir çalışanı değildir. Sözleşmede bu yönde bir hüküm bulunmasa da bayinin kendi ad ve hesabına hareket etmesi esastır, bu nedenle de üreticinin temsilcisi olması söz konusu değildir.

Üreticiyi bir bayilik sözleşmesi yapmaya iten etkenlerin başında bayinin kendi ad ve hesabına hareket etmesi ve risklerin onun üstünde olması gelmektedir. Üretici, kendi içerisinde bir yapılanmaya gitmek yerine rizikoyu üstlenecek bayiyi tercih etmekte ve böylelikle dağıtım ve satış masraflarından kaçınmaktadır.

Firmaların, asıl üretici veya ithalatçı firmadan bayilik alabilmeleri için belli bir miktarda teminat yatırmaları gerekebilir.

Asıl firmanın bayileri denetleme yetkisi de bulunmaktadır. Bayiler malın daha fazla tanıtımı için kendi bölgeleri ile sınırlı olmak üzere alt bayilikler de tanıyabilirler.

Asıl firma, bayilerini kendi iç hesaplarını yapma konusunda serbest bırakır. Her bayi kendi pazarlama politikasını kendisi kararlaştırabilir. Ancak bayiler her  yıl sonunda  asıl firmaya veya bağlı oldukları asıl bayilere hesap vermek zorundadırlar.

BAYİLİK SÖZLEŞMESİ ŞEKLE TABİ MİDİR ?

Bayilik Sözleşmesi, kanunda düzenlenen bir sözleşme olmadığından herhangi bir şekil şartı da öngörülmemiştir.

Ancak ispat açısından asıl firma ile bayiler arasında yapılacak sözleşme yazılı şekilde yapılmalıdır.

Bayilik sözleşmesi imzalayan firmaya, asıl firma veya ana bayi tarafından bayiliği gösteren bir yetki belgesi verilmektedir. Bu belge müşterilerin kolayca görebileceği bir yere asılmalıdır.

 

Avukat Pelin ŞENOL BARUH
BARUH HUKUK DANIŞMANLIK

(Yazının tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilerek bile alıntı yapılamaz.)

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here